Nieperiodyczne składniki wynagrodzenia to jednorazowe albo niemające stałego charakteru wypłaty za wykonanie konkretnego zadania lub osiągnięcie określonego rezultatu. Zasadniczo nie wlicza się ich do podstawy wynagrodzenia urlopowego, ponieważ nie są stałym, roszczeniowym elementem zapłaty za pracę. O kwalifikacji konkretnego świadczenia nie decyduje jednak sama nazwa ani częstotliwość wypłat. Znaczenie ma jego rzeczywisty charakter.
Czym są nieperiodyczne składniki wynagrodzenia?
Przepisy prawa pracy nie zawierają jednej, ustawowej definicji nieperiodycznych składników wynagrodzenia. Pojęcie to wyjaśnia się przede wszystkim na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop, zwanego rozporządzeniem urlopowym, a także orzecznictwa Sądu Najwyższego.
Do tej grupy zalicza się wypłaty, które nie są związane z powtarzalnym okresem pracy i nie stanowią stałego elementu wynagrodzenia. Mogą przysługiwać za wykonanie konkretnego zadania, uzyskanie określonego osiągnięcia albo spełnienie szczególnych warunków. Często pełnią funkcję nagrody, a nie zapłaty należnej za zwykłe wykonywanie obowiązków.
Przykładowo, jednorazowa premia przyznana za zakończenie konkretnego projektu może być świadczeniem nieperiodycznym, jeżeli jej wypłata zależy od indywidualnej decyzji pracodawcy i nie wynika z obiektywnych, powtarzalnych zasad. Samo określenie wypłaty jako „premii” nie przesądza jeszcze o jej charakterze.
Periodyczność a regularność wypłat
Jednym z najczęstszych błędów jest utożsamianie periodyczności z regularnością. Wypłata nie musi następować co miesiąc, w równych odstępach ani za identyczne okresy, aby mogła zostać uznana za periodyczną.
W wyroku z 22 września 2000 r., sygn. akt I PKN 33/00, Sąd Najwyższy wskazał, że periodyczność polega na dokonywaniu wypłat co pewien czas za wykonywanie określonego typu zadań. Okresy, za które świadczenie przysługuje, mogą mieć różną długość. Nieregularne odstępy między wypłatami nie wykluczają więc periodycznego charakteru składnika.
Oznacza to, że jednorazowa wypłata za jedno, ściśle określone zadanie może być nieperiodyczna. Jeżeli jednak świadczenie jest przyznawane ponownie za zadania tego samego rodzaju albo jako forma rekompensaty za czasowe zwiększenie obowiązków, może nabrać charakteru periodycznego. Wtedy ocenia się nie tylko pojedynczą wypłatę, lecz także sposób ukształtowania i stosowania danego składnika u pracodawcy.
Wpływ na wynagrodzenie urlopowe
Za czas urlopu pracownik powinien otrzymać wynagrodzenie, jakie uzyskałby, gdyby w tym czasie pracował. Zasady ustalania tego wynagrodzenia określa rozporządzenie urlopowe. Zgodnie z § 6 tego aktu z podstawy wynagrodzenia urlopowego wyłącza się między innymi jednorazowe lub nieperiodyczne wypłaty za spełnienie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie.
Wyłączenie obejmuje także inne świadczenia wskazane w tym przepisie, między innymi nagrody jubileuszowe, dodatkowe wynagrodzenie roczne, odprawy emerytalne, rentowe i inne odprawy pieniężne. W praktyce oznacza to, że nie każda wypłata otrzymana przez pracownika w okresie przyjmowanym do obliczeń powiększa podstawę wynagrodzenia za urlop.
| Rodzaj składnika | Charakter | Wliczenie do podstawy urlopowej |
|---|---|---|
| Premia regulaminowa za okres nieprzekraczający miesiąca | Periodyczna i roszczeniowa, jeżeli pracownik spełnił określone warunki | Zasadniczo wliczana |
| Jednorazowa nagroda za konkretne osiągnięcie | Nieperiodyczna, zależna od oceny lub decyzji pracodawcy | Wyłączona |
| Odprawa lub nagroda jubileuszowa | Świadczenie jednorazowe, związane ze szczególnym zdarzeniem | Wyłączona |
Podobnie należy oceniać premię uznaniową. Jeżeli pracodawca przyznaje ją swobodnie, bez określonych i weryfikowalnych kryteriów, a pracownik nie może skutecznie domagać się jej wypłaty po spełnieniu warunków, świadczenie zwykle ma charakter nagrody. Nie jest wtedy składnikiem wynagrodzenia urlopowego.
Inaczej może być w przypadku świadczenia nazwanego „premią uznaniową”, które w regulaminie albo umowie zostało powiązane z konkretnymi, obiektywnymi warunkami i jest wypłacane za zwykłe wykonywanie obowiązków. W wyroku z 5 grudnia 2016 r., sygn. akt III PK 30/16, Sąd Najwyższy przyjął, że nazwa składnika nie rozstrzyga o jego charakterze. Decydują treść regulacji i praktyka wypłat.
Przykłady i trudne przypadki
Za nieperiodyczne mogą zostać uznane w szczególności następujące świadczenia, jeżeli ich konstrukcja odpowiada przesłankom z rozporządzenia urlopowego:
- Odprawy – wypłacane w związku z ustaniem zatrudnienia albo innym zdarzeniem przewidzianym w przepisach.
- Nagrody jubileuszowe – związane z osiągnięciem określonego stażu pracy.
- Jednorazowe premie zadaniowe – przyznane za wykonanie konkretnego projektu lub osiągnięcie wskazanego rezultatu.
- Nagrody uznaniowe – przyznawane na podstawie indywidualnej decyzji pracodawcy, bez roszczeniowych kryteriów.
Więcej wątpliwości powodują dodatki specjalne, zwłaszcza w jednostkach sfery budżetowej. Taki dodatek może rekompensować okresowe zwiększenie obowiązków, czasowe powierzenie dodatkowych zadań albo zastępowanie nieobecnego pracownika. Nie zawsze jest więc nagrodą za osiągnięcie. Niekiedy stanowi wynagrodzenie za dodatkową pracę wykonywaną przez określony czas.
Przykład: pracownik otrzymuje dodatek specjalny za czasowe wykonywanie dodatkowych zadań. Jeżeli podobne dodatki są przyznawane kilkakrotnie, co pewien czas, za zadania należące do tego samego rodzaju, powtarzalność może wskazywać na periodyczny charakter świadczenia. Sam fakt, że każda wypłata dotyczy innego konkretnego zlecenia, nie przesądza jeszcze o nieperiodyczności.
Nota ekspercka: przy kwalifikacji dodatku specjalnego trzeba zbadać przede wszystkim jego źródło, przesłanki przyznania i funkcję. Jeżeli świadczenie jest zapłatą za czasowe zwiększenie obowiązków, może być składnikiem wynagrodzenia. Jeżeli przyznaje się je po ocenie jednorazowego osiągnięcia i bez roszczeniowych kryteriów, bliżej mu do nagrody. W razie powtarzających się wypłat znaczenie ma także to, czy są dokonywane co pewien czas za określony typ zadań.
Przydatne są zapisy regulaminu wynagradzania, umowy o pracę, zarządzenia o przyznaniu świadczenia oraz faktyczny sposób jego wypłacania. Sama nazwa „dodatek”, „premia” albo „nagroda” nie zastępuje analizy tych elementów.
Nieperiodyczny składnik wynagrodzenia to zatem nie każda wypłata dokonana tylko raz i nie każda wypłata nieregularna. Najważniejsze jest ustalenie, czy świadczenie ma charakter jednorazowej nagrody za konkretne zadanie lub osiągnięcie, czy też stanowi powtarzalną zapłatę za określony rodzaj pracy. To rozróżnienie decyduje między innymi o jego uwzględnieniu w podstawie wynagrodzenia urlopowego.
