Opieka nad dzieckiem w szpitalu – do jakiego wieku?

Masz przed sobą hospitalizację dziecka i zastanawiasz się, czy musisz z nim cały czas być w szpitalu. Wielu rodziców nie wie też, do jakiego wieku dziecko ma prawo do obecności mamy lub taty przy łóżku. Z tego artykułu dowiesz się, jakie masz prawa i na jakich zasadach możesz korzystać z zasiłku opiekuńczego, gdy dziecko trafi do szpitala.

Jakie są prawa dziecka w szpitalu?

Polskie przepisy nie zostawiają tu luki. Art. 34 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta przyznaje każdemu pacjentowi, także dziecku, prawo do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej. Chodzi o opiekę wykraczającą poza świadczenia medyczne, ale ściśle związaną z codziennym funkcjonowaniem chorego.

Prawo to obejmuje zarówno potrzeby fizyczne, jak i emocjonalne. Dla dziecka obecność rodzica często jest tak samo ważna jak kroplówka czy podane leki, bo daje poczucie bezpieczeństwa i zmniejsza stres związany z leczeniem.

Dziecko ma prawo do obecności bliskiej osoby w szpitalu, ale szpital ma obowiązek zapewnić pełną opiekę nawet wtedy, gdy rodzic nie może być przy łóżku przez całą dobę.

Na czym polega dodatkowa opieka pielęgnacyjna?

W komentarzu do ustawy Dorota Karkowska wyjaśnia, że dodatkowa opieka pielęgnacyjna to proste, lecz istotne czynności codzienne. Nie jest to leczenie w sensie medycznym, lecz pomoc w zwykłych sprawach, które dla chorego dziecka mogą być trudne do samodzielnego wykonania.

Do takich działań należą między innymi mycie, ubieranie, karmienie, pomoc w korzystaniu z toalety czy zmiana pościeli. Może je wykonywać rodzic albo inna bliska osoba wskazana przez pacjenta lub jego opiekuna. Szpital nie może jednak przerzucać na rodzinę wszystkiego co wiąże się z opieką nad dzieckiem.

Co mówią komentarze prawnicze?

W publikacji „Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz” (Wolters Kluwer, Warszawa 2021) Karkowska podkreśla, że wsparcie bliskich ma odpowiadać także na potrzeby emocjonalne. Chodzi o pocieszenie, rozmowę, obecność przy zabiegach, a nie tylko o podanie posiłku czy poprawienie poduszki.

W książce „Prawa pacjenta w Polsce” (Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2018) autorka zaznacza, że opieka bliskich w szpitalu jest prawem, a nie obowiązkiem. Rodzic może być przy dziecku, ale nie ma przepisu, który nakazuje mu stałą obecność na oddziale, niezależnie od sytuacji rodzinnej czy zawodowej.

Czy rodzic musi być z dzieckiem przez całą dobę?

Rodzic nie ma prawnego obowiązku spania na szpitalnym krześle czy fotelu przez cały okres hospitalizacji. Obowiązek opieki nad dzieckiem jako pacjentem spoczywa na szpitalu, a konkretnie na personelu medycznym. To potwierdzają zarówno przepisy, jak i wyroki sądów.

Jeśli więc nie możesz być w szpitalu w nocy albo przez kilka dni, dziecko nie zostaje „bez opieki”. Personel ma obowiązek zapewnić pełną opiekę pielęgniarską i pielęgnacyjną, a brak rodzica przy łóżku nie zwalnia placówki z żadnych zadań wobec małego pacjenta.

Sądy wprost wskazują, że szpital nie może wymagać od rodziny zastąpienia zawodowej opieki personelu, nawet gdy członkowie rodziny pomagają dziecku w codziennych czynnościach.

Stanowisko sądów

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 16 sierpnia 2018 r. (sygn. V ACa 668/17) wyjaśnia, że dodatkowa opieka pielęgnacyjna to właśnie czynności wykonywane przez osobę wskazaną przez pacjenta, ale główna odpowiedzialność za dziecko nadal leży po stronie szpitala. Rodzic może pomagać, lecz nie przejmuje roli pielęgniarki czy opiekuna medycznego.

W wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu z 30 września 2016 r. (sygn. I C 205/15) sąd potwierdził prawo pacjenta do wsparcia ze strony rodziny, podkreślając jednocześnie, że obecność bliskich ma charakter emocjonalny i pomocniczy. Podobne stanowisko zajmuje też Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 15 lutego 2018 r. (sygn. V ACa 892/17), gdzie wyraźnie wskazano, że obowiązek zapewnienia podstawowej opieki medycznej i pielęgniarskiej należy do placówki.

Przykłady z oddziałów

Wyobraź sobie dziecko leżące na oddziale pediatrycznym przez kilka dni. Rodzic może z nim zostać, pomagać w karmieniu czy toalecie, ale szpital nie ma prawa wymagać, by był obecny przez całą dobę. Jeśli mama czy tata musi pójść do pracy, dyżur przejmuje personel, a dziecko ma prawo do pełnej opieki.

W podobny sposób wygląda sytuacja osoby starszej czy pacjenta z niepełnosprawnością. Członek rodziny może pomóc w codziennych czynnościach, lecz to pielęgniarki i opiekunowie medyczni muszą zatroszczyć się o podanie leków, monitorowanie stanu zdrowia i higienę, gdy bliskich nie ma na oddziale.

W praktyce oznacza to konkretne zadania po stronie personelu, które nie mogą być „przerzucone” na rodziców dziecka ani na innych krewnych, gdy ci nie mogą przebywać w szpitalu przez całą dobę:

• pomoc w myciu i utrzymaniu higieny dziecka,
• wsparcie przy posiłkach i nawadnianiu,
• zmiana pościeli i dbanie o komfort na łóżku szpitalnym,
• kontrola leków i wykonywanie zleceń lekarskich.

Do jakiego wieku możesz przebywać z dzieckiem w szpitalu?

Pytanie o wiek jest bardzo częste, zwłaszcza u rodziców nastolatków. Ustawa o prawach pacjenta nie wprowadza górnej granicy wieku, do którego dziecko może korzystać z dodatkowej opieki pielęgnacyjnej ze strony rodzica. Przepisy mówią ogólnie o pacjencie i jego prawie do obecności osoby bliskiej, niezależnie od wieku.

W praktyce przy małych dzieciach i nastolatkach do 18 roku życia szpitale zazwyczaj dopuszczają pobyt rodzica przy łóżku, jeśli pozwalają na to warunki lokalowe. Przy starszych pacjentach wsparcie częściej polega na odwiedzinach, rozmowach i pomocy w ciągu dnia. Z prawnego punktu widzenia nadal jest to dodatkowa opieka pielęgnacyjna, choć nie zawsze w formie całodobowego pobytu.

Na Twoje decyzje wpływają jednak nie tylko przepisy o prawach pacjenta, ale także zasady dotyczące zasiłku opiekuńczego. Tutaj wiek dziecka ma już bezpośrednie znaczenie dla tego, jak długo możesz zostać z nim w domu lub w szpitalu bez utraty dochodów.

Kiedy przysługuje zasiłek opiekuńczy przy pobycie dziecka w szpitalu?

Zasiłek opiekuńczy to wsparcie finansowe z ubezpieczenia chorobowego, gdy musisz przerwać pracę, aby zająć się dzieckiem lub innym członkiem rodziny. Może dotyczyć zarówno sytuacji nagłych, jak i planowanych hospitalizacji. Dla rodzica dziecka w szpitalu ważne jest to, że przepisy przewidują kilka grup wiekowych i odrębne zasady dla dzieci z niepełnosprawnością.

Jeśli Twoje dziecko nie ukończyło 8 lat, możesz otrzymać zasiłek, gdy musisz się nim zająć z powodu określonych zdarzeń. Dotyczy to między innymi zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, konieczności izolacji dziecka czy pobytu w szpitalu osoby, która na co dzień sprawuje opiekę nad maluchem.

Dziecko do 8 lat

Dziecko, które nie ukończyło 8 lat, daje najszersze możliwości uzyskania zasiłku opiekuńczego. Możesz skorzystać ze świadczenia, jeśli nagle zamknięto placówkę, do której uczęszcza dziecko, a o zamknięciu poinformowano Cię krócej niż 7 dni przed terminem. Masz też prawo do świadczenia, gdy wystąpiła potrzeba izolacji dziecka z powodu podejrzenia choroby zakaźnej.

Zasiłek obejmie także sytuację, gdy Twój małżonek lub inny opiekun dziecka trafia do szpitala i nie może zajmować się maluchem. Wtedy to Ty przejmujesz opiekę nad zdrowym lub chorym dzieckiem, a prawo do świadczenia znajduje oparcie w przepisach o opiece nad dzieckiem do 8 roku życia.

Dziecko z niepełnosprawnością do 18 lat

Szczególne zasady dotyczą dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności. Jeżeli dziecko ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie o niepełnosprawności ze wskazaniami stałej lub długotrwałej opieki, prawo do zasiłku opiekuńczego rozciąga się do 18 roku życia. Warunkiem jest to, że wymaga ono stałej pomocy w związku z leczeniem, rehabilitacją i edukacją.

Możesz wtedy otrzymać wsparcie, gdy stale opiekujący się dzieckiem rodzic lub małżonek trafia do szpitala, poważnie zachoruje lub z innych przyczyn nie jest w stanie sprawować osobistej opieki. W takiej sytuacji zasiłek pozwala Ci przejąć opiekę nad niepełnosprawnym nastolatkiem bez utraty wynagrodzenia za pracę.

Choroba dziecka i innych członków rodziny

Przepisy rozróżniają też opiekę nad chorym dzieckiem a opiekę nad innym chorym członkiem rodziny. W przypadku chorego dziecka, także tego z niepełnosprawnością, prawo do zasiłku może trwać dłużej niż przy opiece nad chorym dorosłym krewnym. To ważne przy planowaniu pobytu w szpitalu, rehabilitacji czy dłuższego leczenia domowego.

Ustawodawca wskazuje szeroki katalog osób uznawanych za „innego członka rodziny”. Obejmuje to małżonka, rodziców, teściów, dziadków, wnuki, rodzeństwo oraz dzieci powyżej 14 roku życia, jeśli mieszkają z Tobą we wspólnym gospodarstwie domowym. W takiej sytuacji możesz także sprawować opiekę i korzystać z zasiłku opiekuńczego, choć limity dni są wtedy niższe.

W praktyce warto sprawdzić, czy w Twojej sytuacji nie występuje jedna z kilku typowych okoliczności, które otwierają drogę do świadczenia:

• pobyt w szpitalu małżonka lub drugiego rodzica, który dotąd opiekował się dzieckiem,
• choroba niani lub dziennego opiekuna, z którym zawarłeś umowę,
• poród lub choroba osoby stale zajmującej się dzieckiem w domu,
• konieczność izolacji dziecka z powodu podejrzenia choroby zakaźnej.

Ile dni zasiłku opiekuńczego możesz dostać?

Przepisy jasno określają maksymalny czas wypłaty zasiłku opiekuńczego w jednym roku kalendarzowym. Limity zależą od wieku dziecka oraz tego, czy ma ono orzeczenie o niepełnosprawności. Ważne jest też, czy opiekujesz się dzieckiem, czy innym chorym członkiem rodziny.

Podstawowy limit to 60 dni w roku, gdy opiekujesz się zdrowym dzieckiem do 8 lat lub chorym dzieckiem do 14 lat, w tym także dzieckiem niepełnosprawnym w tym wieku. Jeżeli opiekę sprawujesz nad dzieckiem powyżej 14 roku życia lub innym chorym członkiem rodziny, limit wynosi 14 dni w roku. Dla dziecka niepełnosprawnego w wieku od 8 do 18 lat przewidziano osobny limit 30 dni w ściśle określonych sytuacjach, na przykład gdy drugi rodzic trafia do szpitala i nie może dalej zajmować się dzieckiem.

Limity roczne

Warto podkreślić, że limity te nie sumują się według liczby dzieci czy członków rodziny. Łączny okres wypłaty zasiłku opiekuńczego nie może przekroczyć 60 dni w roku kalendarzowym, niezależnie od tego, ile osób wymaga opieki. Jeśli w danym roku opiekujesz się wyłącznie niepełnosprawnym dzieckiem oraz innymi chorymi członkami rodziny, obowiązuje Cię limit 30 dni, w tym maksymalnie 14 dni na opiekę nad pozostałymi krewnymi.

Zasiłek przysługuje tylko wtedy, gdy w danym czasie nie ma innych członków rodziny mogących zapewnić opiekę. Ten warunek nie dotyczy jedynie opieki nad chorym dzieckiem do 2 roku życia, gdzie ustawodawca szczególnie chroni prawo rodzica do bycia z maluchem. Świadczenie nie przysługuje za okres urlopu bezpłatnego lub wychowawczego, ani wtedy, gdy jesteś tymczasowo aresztowany lub odbywasz karę pozbawienia wolności.

Dodatkowy zasiłek po porodzie

Osobną kategorią jest dodatkowy zasiłek opiekuńczy dla ojca lub innego członka najbliższej rodziny noworodka. Jeśli matka dziecka, pobierająca zasiłek macierzyński, w ciągu pierwszych 8 tygodni po porodzie nie może zajmować się noworodkiem, ojciec albo inny krewny może przejąć opiekę. Warunkiem jest przerwanie pracy lub innej działalności zarobkowej.

Taka sytuacja ma miejsce na przykład wtedy, gdy matka przebywa w szpitalu lub innej placówce leczniczej, ma orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji albo porzuciła dziecko. Ten dodatkowy zasiłek przysługuje nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 8 tygodni życia i nie wlicza się do rocznych limitów 60 i 14 dni zasiłku opiekuńczego.