Zasiłek celowy z MOPS – komu przysługuje i jak go otrzymać?

Masz nagłe wydatki i nie wiesz, czy MOPS może Ci pomóc? Szukasz prostego wyjaśnienia, komu przysługuje zasiłek celowy i jak go dostać krok po kroku? Z tego tekstu dowiesz się, jakie warunki trzeba spełnić, na co można przeznaczyć pieniądze i jak wygląda cała procedura w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej.

Komu przysługuje zasiłek celowy z MOPS?

Zasiłek celowy jest formą wsparcia z pomocy społecznej dla osób i rodzin, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Chodzi o sytuacje, których nie da się pokonać własnymi siłami, mimo wykorzystania uprawnień, zasobów i wsparcia rodziny. Taki zasiłek ma pomóc w zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, na przykład zakupu jedzenia lub opłacenia ogrzewania.

Uprawnione są nie tylko osoby o bardzo niskich dochodach. W pewnych przypadkach zasiłek celowy może otrzymać także ktoś, kto przekracza kryterium dochodowe, ale poniósł straty w wyniku zdarzenia losowego albo klęski żywiołowej. Ważne jest też, aby mieć miejsce zamieszkania i realnego pobytu na terenie właściwej gminy, bo to ona finansuje świadczenie.

Obywatele Polski i państw UE

Do zasiłku celowego mogą zostać zakwalifikowani obywatele polscy, którzy mieszkają i przebywają na terenie danej gminy. W praktyce oznacza to, że jeśli mieszkasz w Krakowie, o zasiłek starasz się w tamtejszym Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej, a nie w gminie, gdzie byłeś zameldowany kilka lat temu.

Wsparcie obejmuje także obywateli państw Unii Europejskiej, EFTA i Konfederacji Szwajcarskiej wraz z członkami ich rodzin. Muszą oni mieć prawo pobytu lub prawo stałego pobytu w Polsce oraz faktycznie mieszkać na terenie gminy. Jeśli spełniają te warunki i znajdują się w trudnej sytuacji, mogą składać wnioski o świadczenia z pomocy społecznej, w tym zasiłek celowy.

Cudzoziemcy spoza Unii

Z pomocy mogą skorzystać także cudzoziemcy spoza UE. Warunkiem jest legalny pobyt w Polsce, na przykład na podstawie zezwolenia na pobyt stały albo na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Uprawnienia mają też osoby, które uzyskały w Polsce status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą.

W katalogu uprawnionych są także cudzoziemcy z określonymi rodzajami zezwoleń na pobyt czasowy, na przykład z tytułu połączenia z rodziną. W przypadkach szczególnych, jak zgoda na pobyt ze względów humanitarnych czy ofiary handlu ludźmi, miejscowo właściwa jest gmina aktualnego pobytu osoby. Dzięki temu nie trzeba wracać do dawnego miejsca zamieszkania, aby otrzymać pomoc.

Osoby bezdomne i przebywające w placówkach

Co z osobami, które nie mają stałego dachu nad głową? W ich przypadku ważne jest ostatnie miejsce stałego zameldowania. Dla osoby bezdomnej właściwa gmina ustalana jest właśnie według tego kryterium, nawet jeśli aktualnie przebywa w innym mieście.

Osoby przebywające w domach pomocy społecznej, rodzinnych domach pomocy lub innych placówkach całodobowej opieki często pytają, która gmina ma obowiązek przyznać im świadczenie. W takiej sytuacji bierze się pod uwagę gminę, która skierowała daną osobę do placówki, albo miejsce zamieszkania sprzed rozpoczęcia pobytu. To istotne przy dłuższych pobytach, gdy pojawiają się nowe potrzeby finansowe.

Jakie są kryteria dochodowe i wyjątkowe sytuacje?

Podstawowym warunkiem przy przyznawaniu zasiłku celowego z MOPS jest dochód gospodarstwa domowego. Ustawa o pomocy społecznej określa kryterium dochodowe oddzielnie dla osoby samotnie gospodarującej i dla rodziny. Te kwoty wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów i co pewien czas są weryfikowane.

W obecnym stanie prawnym zasiłek celowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy niż 1010 zł miesięcznie. Dla rodziny przyjmuje się 823 zł na osobę. Jeśli Twój dochód jest niższy, spełniasz podstawowy warunek dochodowy, choć ostateczną decyzję i tak poprzedza wywiad środowiskowy.

Jak liczy się dochód?

Dochód do pomocy społecznej to nie tylko pensja z umowy o pracę. Pod uwagę bierze się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, a przy utracie dochodu z miesiąca złożenia. Od przychodu odejmuje się podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz alimenty świadczone na rzecz innych osób.

Ustawodawca wymienia też długą listę świadczeń, których do dochodu się nie wlicza. Są to między innymi zasiłek celowy, jednorazowe świadczenia socjalne, świadczenie wychowawcze 800+, dodatki osłonowe, dodatki energetyczne czy niektóre świadczenia dla kombatantów i osób represjonowanych. Dzięki temu wiele rodzin, mimo pobierania kilku różnych dodatków, nadal spełnia kryterium dochodowe pomocy społecznej.

Kiedy zasiłek przysługuje ponad kryterium?

Zdarza się, że dochód formalnie przekracza wskazane kwoty, a sytuacja wciąż jest bardzo trudna. Ustawa przewiduje wtedy specjalny zasiłek celowy, który może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jego wysokość nie może przekroczyć kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, ale nie podlega zwrotowi.

Inny wariant to zasiłek celowy przyznany pod warunkiem zwrotu części albo całości wypłaconej kwoty. Takie rozwiązanie stosuje się między innymi wtedy, gdy rodzina ma stały dochód, ale nagle pojawia się duży, nieplanowany wydatek, na przykład koszt pogrzebu. Wtedy MOPS może zaproponować formę pomocy z rozłożeniem spłaty na raty.

Zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od dochodu, gdy rodzina poniosła straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Na co można przeznaczyć zasiłek celowy?

Zasiłek celowy nie jest „dodatkową wypłatą na dowolny cel”. Jego zadaniem jest pokrycie niezbędnej potrzeby bytowej, czyli wydatków bez których trudno normalnie funkcjonować. MOPS może więc przyznać środki w gotówce, ale także w formie opłacenia rachunku czy zakupu konkretnych usług lub rzeczy.

Najczęściej wniosek dotyczy podstawowych kosztów życia. Chodzi przede wszystkim o żywność, leki i leczenie, ogrzewanie, odzież czy najpilniejsze naprawy w mieszkaniu. Gminy zwracają uwagę, czy wydatek ma charakter podstawowy i czy został należycie udokumentowany, na przykład fakturą lub rachunkiem.

Podstawowe koszty życia

W praktyce zasiłek celowy z MOPS bywa przyznawany na różne cele związane z codziennym utrzymaniem. Warto we wniosku wyraźnie opisać, czego dokładnie potrzebujesz i dlaczego nie możesz samodzielnie pokryć danego wydatku. Im bardziej konkretne informacje, tym łatwiej pracownikowi socjalnemu ocenić sytuację.

Do najczęstszych wydatków finansowanych z zasiłku celowego należą między innymi:

• zakup żywności dla osoby samotnej lub całej rodziny,
• zakup leków, środków opatrunkowych i wyrobów medycznych,
• pokrycie kosztów leczenia specjalistycznego lub badań,
• opłacenie rachunków za ogrzewanie, w tym zakup opału na zimę.

Inne sytuacje losowe

Pomoc może zostać przyznana także na drobne remonty i naprawy w mieszkaniu, które są konieczne dla bezpieczeństwa. Chodzi na przykład o naprawę instalacji elektrycznej, usunięcie awarii pieca czy wymianę okna po wichurze. Jeśli uszkodzenie powstało w wyniku nagłego zdarzenia losowego, szanse na pozytywną decyzję rosną.

Szczególną sytuacją są koszty organizacji pogrzebu. Dla wielu rodzin to ogromne obciążenie finansowe, pojawiające się nagle i bez możliwości odłożenia w czasie. Z tego powodu zasiłek celowy na pokrycie kosztów pogrzebu jest rozwiązaniem często stosowanym w praktyce przez Miejskie Ośrodki Pomocy Społecznej.

Zasiłek celowy może pokryć część lub całość wydatku. Wysokość pomocy zależy od sytuacji dochodowej i oceny warunków życiowych rodziny.

Jak złożyć wniosek o zasiłek celowy?

Procedura przyznawania zasiłku celowego jest zawsze związana ze złożeniem pisemnego wniosku. Nie wystarczy sama rozmowa telefoniczna czy ustne zgłoszenie problemu. Formularz można zazwyczaj pobrać w siedzibie MOPS lub na stronie internetowej ośrodka, a następnie złożyć osobiście, pocztą albo za pośrednictwem ePUAP, jeśli dana gmina to przewiduje.

We wniosku podaje się dane osobowe, opisuje trudną sytuację oraz wskazuje cel, na jaki mają zostać przeznaczone środki. Do tego dochodzi kompletny zestaw dokumentów potwierdzających dochód i ponoszone wydatki. Bez nich MOPS nie będzie mógł prawidłowo przeprowadzić wywiadu i wydać decyzji.

Gdzie złożyć dokumenty?

W większych miastach, takich jak Kraków, MOPS działa przez kilka filii przypisanych do konkretnych dzielnic. Wtedy dokumenty składa się w jednostce właściwej według miejsca zamieszkania. Osoby z problemem bezdomności są obsługiwane w specjalnych działach, na przykład w Dziale Pomocy Bezdomnym.

W mniejszych gminach zazwyczaj funkcjonuje jedna siedziba ośrodka pomocy społecznej. Dokumenty można wówczas złożyć bezpośrednio w sekretariacie lub u wyznaczonego pracownika socjalnego. Część ośrodków prowadzi też dyżury terenowe, szczególnie na obszarach wiejskich, co ułatwia dostęp do świadczeń osobom bez własnego transportu.

Do wniosku o zasiłek celowy najczęściej trzeba dołączyć następujące dokumenty:

• dowód osobisty lub inny dokument potwierdzający tożsamość,
• zaświadczenia o zarobkach z zakładu pracy lub decyzje z ZUS,
• potwierdzenia otrzymywanych świadczeń, na przykład z urzędu pracy lub ZUS,
• rachunki, faktury lub wezwania do zapłaty, które dokumentują zgłaszany wydatek.

Jak przebiega wywiad środowiskowy?

Po przyjęciu wniosku pracownik socjalny przeprowadza rodzinny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o pomoc. Podczas takiej wizyty omawiana jest sytuacja rodziny, dochody, wydatki i problemy, z którymi mierzą się domownicy. Wywiad ma urealnić dane z dokumentów i pokazać faktyczne warunki życia.

MOPS może także zwrócić się o informacje do innych instytucji, na przykład sądów, policji, ZUS, KRUS, szkół, pracodawców czy podmiotów leczniczych. Odmowa zgody na przeprowadzenie wywiadu lub jego aktualizację może skutkować odmową przyznania świadczenia lub wstrzymaniem już wypłacanych pieniędzy z pomocy społecznej.

W jakim terminie wydawana jest decyzja?

Po zebraniu wszystkich danych ośrodek ocenia, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania zasiłku. Na tej podstawie wydaje decyzję administracyjną o przyznaniu zasiłku celowego lub o odmowie. Co do zasady MOPS powinien załatwić sprawę w ciągu jednego miesiąca od dnia wszczęcia postępowania, a w sprawach szczególnie skomplikowanych w ciągu dwóch miesięcy.

Świadczenia pieniężne z pomocy społecznej są przyznawane i wypłacane za okres miesiąca kalendarzowego, od miesiąca złożenia wniosku z kompletem dokumentów. Jeśli uprawnienie dotyczy tylko części miesiąca, kwotę zasiłku oblicza się proporcjonalnie, dzieląc pełną kwotę przez liczbę dni w miesiącu i mnożąc przez liczbę dni objętych prawem do świadczenia.

Na odwołanie od decyzji MOPS w sprawie zasiłku celowego masz 14 dni od daty jej doręczenia.

Jak odwołać się od decyzji i jak chronione są dane osobowe?

Jeżeli nie zgadzasz się z decyzją ośrodka, masz prawo wnieść odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego za pośrednictwem MOPS. Odwołanie składa się na piśmie w ciągu 14 dni od dnia, w którym decyzja została doręczona. W uzasadnieniu warto opisać, z czym się nie zgadzasz, i przedstawić dodatkowe dokumenty, jeśli pojawiły się nowe okoliczności.

Możliwe jest też zrzeczenie się prawa do odwołania. Jeśli złożysz takie oświadczenie w MOPS, decyzja staje się od razu ostateczna i prawomocna. Nie da się wtedy wrócić do sprawy na etapie instancji odwoławczej, zostaje jedynie nadzwyczajna kontrola trybów administracyjnych lub nowe postępowanie w razie zmiany sytuacji.

Ochrona danych osobowych

W trakcie ubiegania się o zasiłek celowy z MOPS przekazujesz wiele danych osobowych, w tym informacje wrażliwe o stanie zdrowia i sytuacji rodzinnej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej jest administratorem tych danych i przetwarza je zgodnie z RODO oraz ustawą o pomocy społecznej. Dane są wykorzystywane wyłącznie w celu przyznania i realizacji świadczeń.

Masz prawo do dostępu do swoich danych, ich sprostowania, a także złożenia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, jeśli uznasz, że doszło do naruszenia. Ośrodki wyznaczają inspektora ochrony danych, z którym można kontaktować się listownie lub mailowo. Dokumentacja jest przechowywana przez kilka lub kilkanaście lat, w zależności od rodzaju świadczenia, a część akt po tym czasie trafia do archiwów państwowych jako materiały o wartości historycznej.