Ulga na start ZUS: kto może skorzystać?

Myślisz o własnej firmie, ale boisz się wysokich składek ZUS? Z ulgi na start możesz przez kilka miesięcy mocno obniżyć koszty. Z tego tekstu dowiesz się, kto dokładnie może skorzystać z ulgi na start i jak zrobić to bez pomyłek.

Czym jest ulga na start ZUS?

Ulga na start to rozwiązanie dla osób, które dopiero wchodzą w świat biznesu. Przez 6 pełnych miesięcy kalendarzowych nowy przedsiębiorca nie płaci składek na ubezpieczenia społeczne. Chodzi o składki emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz wpłaty na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Dzięki temu w pierwszym półroczu prowadzenia firmy comiesięczne obciążenia są znacznie niższe.

Ulga nie obejmuje jednak wszystkiego. Przedsiębiorca musi nadal opłacać składkę zdrowotną i zgłosić się do ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS. W czasie korzystania z ulgi na start nie ma także żadnych praw z ubezpieczenia chorobowego ani wypadkowego. To oznacza brak zasiłku chorobowego, macierzyńskiego czy świadczenia rehabilitacyjnego. Ulga na start dotyczy wyłącznie osoby prowadzącej działalność, nie obejmuje zatrudnianych pracowników ani osób współpracujących.

Jakie składki obejmuje ulga na start?

Wielu początkujących przedsiębiorców pyta, z jakich dokładnie płatności można zrezygnować. W czasie korzystania z ulgi na start przedsiębiorca nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w ZUS w ramach prowadzonej działalności. To duża ulga finansowa na starcie, bo pełne składki społeczne oznaczają zwykle wydatek rzędu kilkuset złotych miesięcznie. W przypadku młodej firmy każdy taki wydatek ma znaczenie.

Warto jasno rozdzielić składki, które są zawieszone, od tych, które nadal trzeba płacić. Ulga na start zwalnia z opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. W tym samym czasie przedsiębiorca musi opłacać wyłącznie składkę zdrowotną. Dzięki temu firma jest tańsza w prowadzeniu, ale jednocześnie nie buduje się staż emerytalny i nie ma ochrony z tytułu niezdolności do pracy.

Jak liczyć 6 miesięcy ulgi?

Sposób liczenia okresu ulgi na start często budzi wątpliwości. Ulga trwa maksymalnie 6 miesięcy kalendarzowych od dnia faktycznego rozpoczęcia działalności wpisanego w CEIDG. Jeśli rozpoczniesz firmę pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc liczy się jako pierwszy z sześciu. Gdy start wypada w środku miesiąca, ulga zaczyna biec od pierwszego dnia kolejnego miesiąca i wtedy trwa pełne 6 miesięcy.

Ważne jest także to, jak wpływa na ulgę ewentualne zawieszenie działalności. Zawieszenie w trakcie ulgi na start nie zatrzymuje biegu 6 miesięcy. Okres zawieszenia wlicza się do czasu korzystania z ulgi. Jeśli więc ktoś zawiesi biznes na dwa miesiące, nie wydłuży to okresu, w którym nie płaci składek społecznych. Możesz też zrezygnować z ulgi wcześniej i już po kilku miesiącach przejść na preferencyjne składki ZUS, jeśli uznasz, że potrzebujesz pełnej ochrony z ubezpieczeń społecznych.

Ulga na start zwalnia z prawie wszystkich składek ZUS, ale nigdy nie zwalnia ze składki zdrowotnej.

Kto może skorzystać z ulgi na start ZUS?

Ulga na start nie jest dla wszystkich. Ustawodawca wprowadził kilka warunków, które mają odróżnić prawdziwy start w biznesie od sytuacji, gdy ktoś tylko formalnie „przepisuje” swoje dotychczasowe zatrudnienie na działalność gospodarczą. Dzięki temu preferencja trafia głównie do osób, które realnie rozpoczynają nowe przedsięwzięcie i ponoszą ryzyko związane z rynkiem.

Nowi przedsiębiorcy

Podstawową grupą uprawnioną do ulgi na start są osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Chodzi zarówno o jednoosobową działalność, jak i wspólników spółki cywilnej osób fizycznych. Warunkiem jest, aby podejmowały działalność po raz pierwszy albo wznawiały ją po dłuższej przerwie. Wymagana przerwa to co najmniej 60 miesięcy kalendarzowych od dnia ostatniego zawieszenia lub zakończenia wcześniejszej działalności.

Dlaczego wymagana jest aż pięcioletnia przerwa? Chodzi o to, by z ulgi na start nie korzystały te same osoby co kilka lat bez przerwy. Ustawodawca chciał, by preferencja służyła rzeczywistym nowym początkom, a nie stała się stałym sposobem obniżania składek. W praktyce oznacza to, że jeśli ktoś zakończy działalność, a po roku otworzy ją ponownie, ulga na start już mu się nie należy.

Były pracodawca a ulga na start

Bardzo istotny warunek dotyczy relacji z byłym pracodawcą. Z ulgi na start nie skorzysta osoba, która w ramach działalności gospodarczej wykonuje na rzecz byłego pracodawcy te same czynności, które wykonywała u niego na etacie w bieżącym lub poprzednim roku. Taka sytuacja jest traktowana jak kontynuacja zatrudnienia pod inną formą prawną, a nie jak realne wejście w biznes.

Jeśli więc przechodzisz z etatu na działalność i liczysz na ulgę na start, musisz przeanalizować zakres usług. Gdy otworzysz firmę o innym profilu albo zaczniesz pracować dla zupełnie nowych klientów, ograniczenie nie będzie miało zastosowania. Gdy jednak Twoja działalność polega na dokładnie tych samych zadaniach, które wykonywałeś jako pracownik, ulga na start nie przysługuje.

Rolnicy i osoby ubezpieczone w KRUS

Specyficzną grupą są rolnicy i domownicy ubezpieczeni w KRUS, którzy zakładają działalność gospodarczą. Oni także mogą korzystać z ulgi na start, ale muszą zdecydować, czy zostają w KRUS, czy przechodzą do ZUS. Jeśli spełniają warunki do kontynuowania ubezpieczenia rolniczego, wcale nie muszą zgłaszać się do ZUS po ulgę na start. Warunki te obejmują między innymi podleganie ubezpieczeniu w KRUS przez minimum 3 lata, prowadzenie gospodarstwa o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego czy brak prawa do emerytury lub renty.

Jeżeli choć jeden z tych warunków nie jest spełniony, rolnik rozpoczynający działalność gospodarczą musi zgłosić się do ZUS. Wtedy może skorzystać z ulgi na start na zasadach ogólnych. W praktyce warto policzyć, co jest korzystniejsze finansowo i jakie świadczenia będą przysługiwać w przyszłości, bo wybór między KRUS a ZUS to decyzja na lata.

Z ulgi na start nie skorzysta osoba, która dla byłego pracodawcy wykonuje dokładnie te same czynności co wcześniej na etacie.

Jak zgłosić ulgę na start w ZUS?

Sam fakt spełniania warunków do ulgi na start nie wystarczy. Trzeba jeszcze prawidłowo zgłosić się w ZUS. Na szczęście procedura jest dość prosta i często można ją załatwić razem z rejestracją firmy w CEIDG. Najważniejsze jest dotrzymanie terminu 7 dni od dnia rozpoczęcia działalności i wpisanie prawidłowego kodu tytułu ubezpieczenia.

Kody tytułu ubezpieczenia

Przedsiębiorca korzystający z ulgi na start zgłasza się tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. Robi to na formularzu ZUS ZZA, podając kod tytułu ubezpieczenia zaczynający się od cyfr 05 40. Dwie ostatnie cyfry kodu zależą od tego, czy ma prawo do emerytury lub renty i czy posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Przykładowo osoba bez emerytury, renty i orzeczenia wpisuje kod 05 40 00.

Kolejne cyfry w kodzie określają szczegółową sytuację ubezpieczonego. Inna cyfra oznacza osobę z prawem do renty, inna z prawem do emerytury, a jeszcze inna osobę z lekkim, umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności. Dobrze jest sprawdzić opis kodów przed wysłaniem dokumentów, bo błędny kod może powodować niepotrzebne korekty oraz pisma z ZUS.

Jak złożyć dokumenty do ZUS?

Zgłoszenie do ulgi na start możesz zwykle załatwić automatycznie razem z wnioskiem w CEIDG. System przedsiębiorcy przekazuje wtedy dane do ZUS i nie trzeba składać osobnych dokumentów. Jeśli jednak rejestrujesz ubezpieczenia samodzielnie, możesz wybrać kilka sposobów przekazania formularza ZUS ZZA. Każdy z nich ma swoje plusy, zależnie od tego, czy wolisz kontakt osobisty, czy elektroniczny.

Do wyboru są między innymi takie formy zgłoszenia:

• złożenie papierowego formularza w placówce ZUS,
• wysłanie formularza pocztą,
• przesłanie dokumentu przez program Płatnik z podpisem kwalifikowanym,
• złożenie zgłoszenia przez platformę PUE ZUS, podpisane Profilem Zaufanym lub podpisem kwalifikowanym.

Jeśli zgłaszasz także członków rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego, wypełniasz formularz ZUS ZCNA. Za takie osoby nie płacisz osobnej składki zdrowotnej. Korzystają one z tego samego tytułu ubezpieczenia, co Ty, na podstawie składki zdrowotnej opłacanej za przedsiębiorcę.

Jakie są skutki korzystania z ulgi na start?

Czy zawsze warto korzystać z ulgi na start, skoro pozwala obniżyć koszty? Odpowiedź nie jest jednoznaczna, bo niższe składki oznaczają też mniejsze bezpieczeństwo. Dla jednych przedsiębiorców to idealny sposób na spokojny start, dla innych zbyt duże ryzyko, szczególnie gdy planują rodzicielstwo albo wiedzą o problemach zdrowotnych.

Brak świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego

W okresie korzystania z ulgi na start przedsiębiorca nie ma prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego ani wypadkowego. Jeśli zachorujesz, będziesz musiał opiekować się chorym dzieckiem lub ulegniesz wypadkowi przy pracy, nie otrzymasz zasiłku chorobowego, opiekuńczego ani świadczenia rehabilitacyjnego. Dotyczy to także sytuacji, w której w czasie ulgi na start urodzi się dziecko. Wtedy nie przysługuje zasiłek macierzyński z tytułu prowadzonej działalności.

Podobnie wygląda kwestia świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Jeśli dojdzie do wypadku przy pracy albo choroby zawodowej, okres korzystania z ulgi na start nie daje prawa do zasiłku chorobowego ani świadczenia rehabilitacyjnego z tego tytułu. W praktyce przedsiębiorca pozostaje w tym czasie bez ochrony dochodu ze strony ZUS. Jedynym zabezpieczeniem mogą być prywatne polisy, oszczędności lub równoległe zatrudnienie na etacie.

Wpływ ulgi na przyszłą emeryturę

Okres korzystania z ulgi na start nie jest okresem składkowym dla emerytury i renty. Skoro nie opłacasz składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, nie budujesz w tym czasie kapitału na przyszłe świadczenia. Ten okres nie zostanie wliczony ani do stażu, ani do wysokości emerytury. To ważne zwłaszcza dla osób, które mają krótki staż pracy albo planują ubiegać się w przyszłości o rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Jeśli ktoś ma już długą historię ubezpieczeniową, pół roku bez składek może nie mieć dużego znaczenia. Ale dla osób, które dopiero zaczynają karierę zawodową, każde kilka miesięcy może decydować o spełnieniu warunków do renty czy minimalnej emerytury. Zdarzają się sytuacje, w których brak składek w okresie ulgi na start powoduje, że ZUS odmawia przyznania renty, bo niezdolność do pracy powstała poza wymaganymi okresami ubezpieczenia.

Pół roku bez składek społecznych to niższe koszty dziś, ale także brak stażu i kapitału emerytalnego na przyszłość.

Ulga na start, działalność nierejestrowa i Mały ZUS Plus – czym się różnią?

Ulga na start to tylko jedno z kilku rozwiązań, które pomagają ograniczyć ZUS na początku drogi w biznesie. Często obok niej pojawiają się pojęcia działalności nierejestrowej, preferencyjnych składek ZUS oraz Małego ZUS Plus. Każde z nich działa inaczej, ma inne limity i inny wpływ na przyszłe świadczenia. Dobry wybór zależy od poziomu przychodów, planów rozwoju firmy i Twojej sytuacji rodzinnej.

Przed założeniem firmy warto porównać te rozwiązania, choćby w bardzo prostym ujęciu. Poniższa tabela pokazuje najważniejsze różnice między trzema najczęściej wybieranymi formami startu w biznesie. W polach możesz od razu zobaczyć, kiedy płacisz składki społeczne, jaki jest limit przychodów i jak długo można korzystać z danego rozwiązania.

W praktyce najczęstsza ścieżka początkującego przedsiębiorcy wygląda tak: najpierw działalność nierejestrowa, gdy testujesz pomysł i osiągasz małe przychody. Potem rejestracja firmy w CEIDG i ulga na start, później preferencyjne składki ZUS przez 24 miesiące, a po spełnieniu warunków – przejście na Mały ZUS Plus. Dzięki temu obciążenia rosną stopniowo, razem z rozwojem firmy, a Ty możesz dostosować poziom składek do realnych przychodów.

Dobrze dobrana kolejność ulg sprawia, że pierwsze lata prowadzenia działalności są finansowo lżejsze. Jednocześnie każda decyzja wpływa na Twoje świadczenia z ZUS, dlatego przed wyborem warto policzyć konkretne kwoty składek i spodziewanych zasiłków, zamiast opierać się tylko na samej nazwie ulgi.